20. januar 2018

Three Billboards Outside Ebbing, Missouri (2017)

Det er litt uvant å sjå ein film same dag har noregspremiere, men for ein gongs skuld gjekk det slik. Heldigvis - dette er ein fin film

Dotter til Mildred Hayes vart valdteken og drepen for eit halvt år sidan. Mildred er forbanna på politiet, som ikkje har greidd å løysa saka, og tek ut sinnet sitt på ein original måte: Ho leiger tre store reklameskilt ved ein lite brukt veg, der ho spør kvifor politisjefen ikkje har løyst saka. Det vert bruduljar, sjølvsagt. Politisjefen tek det fint, og lovar Mildred å sjå på saka igjen. Ein anna politibetjent, ein enkel kar med høgst tvilsamt menneskesyn, tek det mindre fint, og tek ut sinnet sitt på han reklamekaren som selde skiltplass til Mildred. Både eks-mannen og sonen til Mildred likar det dårleg.

Saka vert ikkje løyst, men det er ikkje det viktigaste, filmen handlar meir om korleis Mildred kjempar mot overmakta. Ho har ikkje store økonomiske ressursar, men ho har ein vilje dei fleste kan misunna ho. Frances McDormand er strålande og vel så det i hovudrolla, og også Woody Harrelson er stor som politisjefen. Her er gode dialogar, med uventa mykje humor i ein i utgangspunktet alvorleg film, og det er truverdige og gode personar over heile lina. Til og med musikken er bra.

Guffen tilrår.

17. januar 2018

Therese Tungen: Ein gong var dei ulvar (2017)

Denne boka inneheld seks noveller. Det er ikkje av dei lystigaste novellene eg har lese, men det gjer jo ingenting. Det er solide og gode noveller, der det som regel ligg noko uroleg og ulmar. Den siste novella, "Seksten", er unntaket. Den handlar om ei seksten år gamal jente som gjerne vil vera litt vaksnare. Ho har det ikkje så godt, så lenge har denne novella same stemninga som dei andre. Men på siste sida snur det - då har ho fått ein telefon ho har lengta etter. Veret var strålande sol.

Novellene hentar gjerne handlinga frå Kvam i Gudbrandsdalen, der Tungen er frå. Det kjem mest fram gjennom dialogane, der mange av replikkane har dialektord. Men også andre ting tyder på det, i opningsnovella står bygda under vatn, og Kvam er jo ei av bygdene som fleire gonger har vore råka av flaum.

Novellene er alle godt komponerte. Tungen dreg oss raskt inn i stemninga, ho gjer oss raskt kjende med personane ho skriv om. Det er ei glimrande debutbok, dette, og det er all grunn til sjå fram til fleire bøker frå Tungen.

Guffen tilrår.

15. januar 2018

Paul Auster: The Music of Chance (1990)

Dette er ikkje den aller beste Auster-romanen, men det er ein av dei som er mest austersk. Nokre tema går att i forfattarskapen hans, og det tilfeldige er eitt av dei, manglande fedre er eit anna. Same kor godt ein planlegg er det tilfeldigheitane som formar liva våre, og i alle Auster-bøkene er det kanskje her det er aller mest tydeleg. Her bruker han til og med ordet chance i tittelen.

For her skjer mykje tilfeldig: Jim Nashe arvar enormt med pengar frå ein far han aldri har sett, seier opp jobben og køyrer på måfå rundt i USA. Når pengane tek han slutt tek han på impuls opp den fyrste haikaren så langt. Haikaren, Jack Pozzi, er pokerspelar, og dei kokar saman ein plan om å vinna store pengar frå to eksentriske luringar som bur langt ute på landet. Det går ikkje heilt etter planen. For å betala løna må dei byggja ein mur av nokre steinar eksentrikarane har liggjande, og frå no av er det lite som er tilfeldig: Dei to oppdragsgjevarane veit akkurat korleis dei skal ha det, og har makt nok over Nashe og Pozzi til å få det gjort. Det er altså eit stort sprik mellom det frie, tilfeldige livet og det stramme, redigerte livet. Det er ikkje tvil om kva for eit liv som appellerer mest, både til Auster og lesaren.

Det er ei god bok, der Auster skriv godt og levande. Det einaste som trekkjer ned er slutten. Det er eit element av tilfeldigheit også der, men det vert likevel litt for lett å la Nashe sleppa ut av straffarbeidet på den måten.

Guffen tilrår.

Meir Auster på kulturguffebloggen
The Invention of Solitude (1982)
The New York Trilogy (1987)
In the Country of Last Things (1987)
Moon Palace (1989)
Smoke (film, 1995)
Auster, Karasik og Mazzucchelli: City of Glass (teikneserie, 2004)
Invisible (2009)
Sunset Park (2010)
Winter Journal (2012)
Paul Auster og Siri Hustvedt (Bergen 2.2.13)
Auster and Coetzee; Here and Now (2013)
Report from the Interior (2013)
4 3 2 1 (2017)

The Vietnam War (2017)

Vietnam-krigen verkar som ein krig USA aldri vert ferdig med. Det er laga mange filmar om krigen, det er skrive ei rekkje bøker. Krigen splitta USA, og var verkeleg med på å forma USA i nokre tiår. Det er ei historisk hending som fortener ein solid fjernsynsserie. Og denne serien er solid.

Eg såg versjonen NRK sende. Den har ti episodar, kvar på om lag ein time, slik at det er tid nok til å gå grunnleggande inn i alle sider av krigen. Det er likevel kortversjon; originalen er nesten dobbelt så lang.

Det er ein grundig og god historieleksjon. I tillegg til sjølve krigsåra (1955-75) fortel serien om tida før og tida etter. Ei rekkje personar på begge sider av konflikta er intervjua - både soldatar og pårørande. Det er ikkje gjort nye intervju med politikarane som var aktive då, men gamle fjernsynsopptak fortel om kva dei sa offentleg, og her er i tillegg mange lydopptak som fortel kva dei amerikanske presidentane sa bak lukka dører. Ingen av dei presidentane står fram i noko spesielt godt lys, og i alle fall ikkje Richard Nixon.

Vietnam-krigen var ein krig som kom heim i stovene til folk. Fjernsyn var vanleg overalt, og alle kanalar hadde reportarar i landet. Avisene hadde òg journalistar og fotografar i landet, sjølvsagt, og nokre av dei best kjende krigsfotografia er frå Vietnam-krigen. Som munkane som brende seg i hel, som politisjefen som avretta ein soldat på open gate, som den nakne jenta som skrikande spring vekk frå eit napalm-helvete. Alle desse er med her.

Guffen tilrår.

14. januar 2018

Zora Neale Hurston: Their Eyes Were Watching God (1937)

Janie Crawford kjem attende til den vesle byen i Florida ho vaks opp i. Ingen har høyrt frå ho på lenge. Barndomsveninna hennar går på besøk, spør korleis Janie har hatt det, og får fortalt heile livssoga hennar.

Janie har hatt eit innhaldsrikt liv. Bestemora gifta ho vekk til ein eldre kjenning. Janie stakk av derfrå, saman med den litt meir driftige Joe Starks. Som alle andre negrar i Florida såg han at dei var undertrykte, men han gjorde noko med det. Han samla dei spreidde husa til ein by, opna ein butikk der inntektene gjekk til negrar, og heva sjølvkjensla til alle i byen. Etter at han døydde gifta Janie seg med den langt lausare fuglen Tea Cake. Dei flakkar rundt omkring, han er ikkje spesielt trufast, og misser livet etter å ha vorte biten av ein rabies-hund. Og Janie returnerer til heimbyen.

Hurston tek opp mange tema i denne boka. Dei mest opplagde er korleis negrar vart handsama, og korleis kvinner vert handsama. Janie (og andre kvinner) er ressurssterke, men vert ofte fortalt at dei bør halda seg vekke frå stader der ting vert bestemt, og at dei heller kan ta seg av matlaginga. Janie er likevel sterkare enn mange av dei andre kvinnene, ho finn seg ikkje i at ho heile tida skal sitja i baksetet.

Boka er velskriven, med ei rekkje glimrande dialogar. Eg las ho ein gong midt i nitti-åra, og sjølv om ho ikkje fenga meg like mykje no, var det framleis ei fin oppleving.

Guffen tilrår.

13. januar 2018

George Harrison: I Me Mine (2017)

Denne boka vert gjerne sett på som sjølvbiografien til George Harrison. Boka kom fyrste gong ut i oktober 1980, i eit opplag på berre 2000 kopiar, som alle var signerte av Harrison. Denne utgåva er større, og kjem i eit langt større opplag.

Boka er òg langt større. Ho er tredelt, og den siste (og klart største) delen er songtekstar skrivne av Harrison. Denne delen er lang både av di der er mange tekstar, men òg av di dei fleste kjem både i trykt og handskriven versjon. I tillegg har Harrison skrive korte tekstar om nokre av tekstane. Dette er òg den svakaste delen av boka - svært mange av tekstane hans har lite ved seg.

Delen i midten er den kortaste - her er det samla fotografi frå heile livet til Harrison.

Den fyrste delen er det som kan kallast ein sjølvbiografi. Teksten er på berre 60-70 sider, så det er sjølvsagt mykje som manglar. Harrison skriv til dømes uventa lite om musikken til The Beatles, og skriv òg lite om dei andre medlemmane i gruppa. I staden vert det mykje om religion, og både denne teksten og mange av songtekstane stadfestar at Harrison var sterkt religiøs.

Han fortel altså relativt lite om seg sjølv. Det er relativt greitt, han har aldri framstått som den i The Beatles som har vore mest interessert i år framheva seg sjølv. Men han burde kanskje bydd litt meir på seg sjølv, når han fyrst skal skriva noko om seg sjølv.

Guffen er lunken.

Meir The Beatles på kulturguffebloggen
A Hard Day's Night (film, 1964)
Magical Mystery Tour (film, 1967)
Yellow Submarine (film, 1968)
Jann Wenner: Lennon Remembers (1970)
Let It Be (film, 1970)
Mark Shipper: Paperback Writer (1978)
The Rutles/All You need is Cash (film, 1978)
The Beatles Anthology (fjernsynsserie, 1995)
Ringo Starr: Postcards from the Boys (2004)
Joshua M. Greene: Here Comes The Sun (biografi om George Harrison, 2006)
Howard Sounes: Fab. An intimate Life of Paul McCartney (2010)
George Harrison. Living in the material World (film, 2011)
Hunter Davies (red.): The John Lennon Letters (2012)
Good Ol' Freda (2013)
Mark Lewishohn: The Beatles. Tune In, del I (2013)
Tom Doyle: Man on the Run (2014)
Paul Du Noyer: Conversations with McCartney (2015)
Michael Seth Starr: Ringo. With a Little Help (2015)
The Beatles. Eight Days A Week (2016)
Sgt. Pepper's Musical Revolution (2017)

10. januar 2018

Stein Torleif Bjella: Jordsjukantologien nr. 1 (2017)

Noko av det som gjer platene til Stein Torleif Bjella så bra er tekstane. Men det er ikkje berre tekstane, det er òg måten dei vert framført på. Det merka eg då eg såg Kan nokon gripe inn på Det Norske Teatret i fjor, det merka eg då eg las denne diktsamlinga. Det tek ikkje lang tid før me merkar at me er inne i Bjella-universet, men det tek heller ikkje lang tid før me merkar at det ikkje er det same å lesa tekstane hans.

Dikta i denne boka er rett nok ikkje skrivne for å syngjast. Der songtekstane hans har rim og rytme, er dikta i denne samlinga frie. Forma er altså ulik, men innhaldet er mykje likt. Me møter folk me har møtt før, det er folk på bygda som styrer på med sitt. Av og til dukkar det òg opp uttrykk frå songtekstane.

Guffen er lunken.

Meir Bjella på kulturguffebloggen
Sævelid, Voss (12.7.12)
USF, Bergen (29.1.14)
Vossajazz 2014
Hedleberget, Voss (24.6.15)
Voss kulturhus (21.4.16)
USF, Bergen (4.12.16)
Kan nokon gripe inn (Det Norske Teatret, Oslo, 28.1.17)